1مقدمه: گسترش جهانی پایدارتر، مسلم ترین نتیجه منطقی برای تلاشهای آموزش عالی است. تقریباً هر مدرسه عالی یا دانشگاهی رسالت خود را در راستای اهدافی فراتر از خلق و انتشار دانش بنا نهاده است. هدف کلی پژوهش حاضر، بررسی تاثیر دانشگاه پایدار با رویکرد دانشگاه های نسل چهارم بر سرمایه فکری در دانشگاه های علوم پزشکی کلان منطقه یک به منظور ارایه مدل است. روش کار: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی است که با رویکرد آمیخته (کیفی و کمی)  در سال 1400 انجام شد. جامعه آماری در بخش کیفی با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با در نظر گرفتن قانون اشباع تعداد 17 نفر از اساتید دانشگاه های علوم پزشکی کلان منطقه یک و در بخش کمی با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای بر اساس جدول کرجسی و مورگان  320 نفر بودند. جهت جمع آوری داده ها ازپرسشنامه محقق ساخته دانشگاه پایدار وپرسشنامه سرمایه فکری بونتیس استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های تحلیل عاملی تاییدی و معادلات ساختاری استفاده شد نتایج: نتایج تحلیل عاملی تاییدی نشان می دهند که در سطح اطمینان %99 مقادیر t-value برای ابعاد پرسشنامه دانشگاه پایدار، در خارج بازه ی  (58/2، 58/2-) قرار داشتند. لذا بین متغیر دانشگاه پایدار با همه ابعاد آن رابطه قوی مثبت و معناداری وجود دارد. نتیجه گیری: با توجه به نتایج بدست آمده میتوان نتیجه گرفت که رابطه دانشگاه پایدار و سرمایه فکری در سطح مطلوبی قرار دارد. این مطلب میتواند ناشی از توجه به ماهیت علمی و ثمر بخش سرمایه فکری و توسعه پیوسته آنها در راستای رسیدن به یکی از اهداف نهایی که همان توسعه پایدار است، باشد.

سابقه و هدف: توجه به سلامت معنوی در جامعه و شرایط تغییر و تحولات کنونی به ویژه در حوزه های فناوری و اتفاق سریع آن، حاصل برنامه ریزی و عملکرد فرد است که به لحاظ نظری و عملی اهمیت بالایی دارد. ازاین رو، طرح این موضوع در حوزه آموزش عالی به ویژه در دانشگاه نسل چهارم اهمیت آن را دوچندان می کند. بنابراین، هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی شاخص های سلامت معنوی و ارتقای آن در دانشگاه نسل چهارم بود. روش کار: پژوهش حاضر با هدف کاربردی و با رویکرد کیفی-دلفی انجام شد. جامعه پژوهش تمامی استادان شاخص در این حوزه بود که از میان آنان 15 خبره دانشگاهی به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. داده ها با مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته گردآوری شد. روش تحلیل داده ها، تحلیل محتوا با استفاده از روش کدگذاری در سه سطح باز، محوری و انتخابی بود. اطلاعات به دست آمده از مصاحبه ها در قالب ابعاد، مولفه ها و شاخص ها طبقه بندی شد. برای اعتبارسنجی نیز از گروه کانونی شامل 9 نفر از متخصصان خبره در زمینه سلامت و نسل های دانشگاهی استفاده شد. در این پژوهش همه موارد اخلاقی رعایت شده است و مولفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده اند. یافته ها: نتایج نشان داد که بعد بینش با مولفه های مفروضات بنیادین و شاخص های ارتباط با خداوند و درک عالم هستی، دین داری و آگاهی و بعد منش با مولفه های ارزش ها، هنجارها و شاخص های اخلاق مداری، خودآگاهی، امید و وجدان کاری و بعد کنش با مولفه های رفتارها، عملکردها و شاخص های آموزش، هدفمندی، تاثیرگذاری در جامعه، مهارت محور و روحیه کار گروهی از اهم موارد جهت ارتقای سلامت معنوی در دانشگاه نسل چهارم بود. نتیجه گیری: توجه به یافته ها در حوزه های بینش، منش و کنش از مهم ترین الزامات به منظور ارتقای سلامت معنوی در دانشگاه نسل چهارم است که باید در کنار ویژگی های دیگر این نسل دانشگاهی به آن توجه ویژه شود. نظر به انسان محوربودن فعالیت های دانشگاهی به ویژه در نسل چهارم، تربیت سرمایه انسانی سالم در همه ابعاد به ویژه بعد معنوی در دانشگاه نسل چهارم که جامعه محور نیز است، اهمیت بسیار زیادی دارد.

دانشگاه ها نقش مهمی در پویایی و رشد منطقه ای دارند از یک سو، دانشگاه ها عوامل اقتصادی بزرگی هستند و تاثیر مستقیمی بر فعالیت های اقتصادی و محلی دارند و از طرف دیگر دانشگاه ها به زیست بوم فرهنگی و محیط طبیعی منطقه ای که به آن تعلق دارند؛ کمک می کنند. پژوهش حاضر با هدف ارایه ی الگوی دانشگاه نسل چهارم و با رویکرد کیفی و با روش تحلیل مضمون (تم) انجام شده است. جامعه ی آماری شامل خبرگان دانشگاهی و سازمانی بوده اند که با روش هدفمند (قضاوتی) انتخاب شده اند و مصاحبه تا حد اشباع نظری ادامه یافته است. این مهم در مصاحبه ی دوازدهم حاصل شده است. جهت تایید روایی تحقیق از روش «مثلث سازی منابع داده ها، بازبینی توسط همکاران و بررسی توسط مشارکت کنندگان» و جهت تایید پایایی تحقیق از «پایایی بین دو کدگذار و بازآزمون» استفاده شده است. با سه مرحله کدگذاری (مصداق، تم اصلی، تم فرعی)؛ محورها مشخص شده اند بر اساس نتایج تحقیق؛ روابط کلیدی مشتمل بر ارتباط دانشگاه و جامعه، همسوی رسالت دانشگاه و اهداف جامعه، و ارتباط دانشگاه و صنعت شناسایی شد. بعلاوه عوامل زمینه ای، عوامل اثر گذار و پیامدها نیز مشخص شدند. پیامدها مشتمل بر پیامد های داخلی و خارجی مورد بررسی قرار گرفتند.

این پژوهش باهدف بررسی نقش دانشگاه نسل چهارم (دانشگاه اجتماعی) در توسعه منطقه ای انجام شد. برای دستیابی به این هدف از رویکرد کیفی و بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شد. مشارکت کنندگان بالقوه پژوهش شامل متخصصان و صاحب نظران حوزه آموزش عالی و دانشگاهیان بودند؛ که بر اساس روش نمونه گیری هدفمند زنجیره ای و با به کارگیری معیار اشباع نظری، تعداد 25 نفر از آن ها مورد مصاحبه نیمه ساختاریافته قرار گرفتند. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزار MAXQDA و تکنیک تحلیل مضمون براون و کلارک (2006) استفاده شد. طی فرایند شش مرحله ای (آشنایی با داده های اولیه، ایجاد کدهای مفهومی اولیه، جستجو و شناخت کدهای گزینشی، شکل گیری مضامین فرعی، تعریف و شکل گیری مضامین اصلی و بازبینی تجزیه وتحلیل)، ابتدا تعداد 141 کد اولیه مشخص شد که پس از بررسی و پالایش آن ها تعداد 82 کد گزینشی به دست آمد. بعد از بازبینی و پالایش آن ها تعداد 12 مضمون فرعی و 3 مضمون اصلی شناسایی شد. اعتبار داده ها از طریق بازبینی توسط مصاحبه شوندگان و مرور همتا مورد تایید قرار گرفت. یافته ها نشان داد که دانشگاه نسل چهارم (دانشگاه اجتماعی) در سه حوزه فرهنگی اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی زمینه توسعه منطقه ای را فراهم می آورد. در حوزه فرهنگی و اجتماعی از طریق توسعه اجتماعی، اشاعه ارزش ها و هویت منطقه ای، توسعه تفکر مردم سالاری، امیدآفرینی اجتماعی و مشارکت در تمدن سازی و ایجاد تعهد مدنی در توسعه منطقه نقش دارد. در حوزه اقتصادی از طریق ایجاد اقتصاد مبتنی بر دانش، دانشگاه نسل چهارم محرک اقتصاد مولد و پایدار منطقه ای بوده و از طریق توسعه کارآفرینی اجتماعی و خروجی های حرفه ای و ماهر در توسعه منطقه ای تاثیرگذار است و در نهایت در حوزه زیست محیطی از طریق تشویق فرهنگ حفاظت از محیط زیست، دانش افزایی زیست محیطی و توسعه فناوری های زیست محیطی، باعث توسعه منطقه ای می شود.

مقدمه و هدف: این پژوهش با هدف ارایه الگوی بومی دانشگاه نسل چهارم کارآفرینی دانشگاه آزاد تهران به روش کیفی از نوع نظریه مبنایی صورت گرفته است. پژوهشگر با استفاده از یک طرح کیفی به شناسایی مولفه های سازنده الگوی بومی دانشگاه نسل چهارم کارآفرینی پرداخته که ضمن مرور ادبیات و مطالعه تجارب جهانی دراین خصوص، به شناسایی عناصر الگو پرداخته شد. روش شناسی پژوهش: این امر به منظور کشف عناصر بومی درخصوص دانشگاه نسل چهارم کارآفرینی است. در ادامه الگوی بومی دانشگاه نسل چهارم کارآفرینی بر اساس نظرات به دست آمده از متخصصان طراحی شده است. جامعه آماری شامل همه ی متون کتابخانه ای و صاحب نظران و خبرگان موضوع دانشگاه های نسل چهارم کارآفرینی که به روش گلوله برفی و قانون اشباع نظری، 18نفر انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل فرم مصاحبه نیمه سازمان یافته بوده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده های حاصل از مصاحبه ها از کدگذاری نظری استفاده شده است. یافته ها: حاضر نشان می دهد که الگوی بومی دانشگاه نسل چهارم کارآفرینی توسعه، ارزش گذاری نوین، تدوین چشم انداز مشترک و تقویت تفکر استراتژیک، یادگیری در عمل، یادگیری حل مساله، انطباق توانایی دانش آموختگان بانیاز بازار کار، حمایت ازکار تیمی، روحیه پژوهش محوری، توانمندی بین دانش نظری و کاربرد تاکید شد. بحث و نتیجه گیری: دانشگاه های نسل چهارم، دانشگاه هایی با ماموریت آموزشی، پژوهشی، کارآفرینی و مبتنی بر فناوری نرم هستند.

دانشگاه‌های موفق نقش مهمی در بهبود رقابت­پذیری منطقه خود دارند و در تلاش­های با تمرکز بر توسعه اقتصادی هستند که برای تحقق آن باید موقعیت­های کلیدی شناسایی شده و برای جانشی پروری آن برنامه­ریزی شود. هدف پژوهش حاضر طراحی الگوی اثربخش جانشی پروری با رویکردی بر نسل چهارم دانشگاه‌ها است. پژوهش حاضر دارای رویکرد کیفی، در قالب پارادایم تفسیری مبتنی بر راهبرد تحلیل مضمون است. ابزار گردآوری داده‌ها مصاحبه‌های نیمه­ساختاریافته از ده نفر از خبرگان بود که به صورت هدفمند انتخاب شدند. برای اعتبارسنجی الگو از دو راهبرد بازبینی خارجی و تکثرگرایی استفاده شد. یافته­های پژوهش حاضر نشان داد که 4 مضمون اصلی و 29 مضمون سازمان دهنده شامل شایستگی­های فردی (مسئولیت‌پذیری، مشارکت و همکاری، توسعه فعالانه اقتصادی و اجتماعی، اعتمادبه‌نفس، انتقادپذیری، معنویت، قانون‌گرایی، نوآوری، کارآفرینی)؛ شایستگی­های حرفه­ای(دانش، نگرش، مهارت، توانایی­های حرفه­ای)؛ مهارت‌های تخصصی­(مهارت‌های مدیریتی، دانش عمومی، تحقیق و توسعه)؛ مدیریت استعداد­ (تعیین خط مشی‌ها و روش‌های جانشین پروری، یادگیری مستمر، تعیین خط مشی‌ها و روش‌های جانشین پروری، یادگیری مستمر، شناسایی و جذب، توانمندسازی و آموزش، حفظ و نگه داشت، ارزیابی مستمر، تعریف مهارت‌های لازم، بهره‌گیری از دانش، استعداد یابی و شایسته گزینی، تشکیل خزانه استعداد، آموزش مسولیت اجتماعی) بر اثربخشی جانشی پروری با رویکردی بر نسل چهارم دانشگاه‌ها تأثیر دارد. این پژوهش با ارائه چارچوبی برای اثربخشی جانشی پروری می­توان بر عملکرد  نسل چهارم دانشگاه‌ها کمک کند.

از نگاه بیشتر متخصصان آموزشی، اهداف مهم ترین منبع کاربست نشانگرهای دانشگاه نسل چهارم و پرورش دانش آموختگانی خلاق است. در واقع پیاده سازی نشانگرهای دانشگاه نسل چهارم در اهداف برنامه درسی باعث بهبود مستمر کیفیت آموزش عالی و ارتقای کارآمدی واثربخشی آن خواهد گردید. پژوهش حاضر با هدف شناسایی نشانگرهای اهداف برنامه درسی دانشگاه نسل چهارم در آموزش عالی ایران انجام شد. روش پژوهش حاضر کیفی از نوع مطالعه موردی کیفی بوده است. مشارکت کنندگان پژوهش، اعضای هییت علمی دانشگاه ها بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی انتخاب شدند؛ بدین منظور با 20 نفر از متخصصان و اعضای هییت علمی دانشگاه های کشور که در حوزه برنامه درسی و آموزش عالی صاحب نظر هستند، مصاحبه نیمه ساختاریافته به عمل آمد. روایی داده ها با استفاده از چهار معیار قابل قبول بودن، انتقال پذیری، قابلیت اطمینان و تاییدپذیری و پایایی آن با استفاده از روش مستندسازی انجام گرفت. مصاحبه ها، پس از پیاده شدن، به صورت ساختاری و تفسیری تجزیه وتحلیل شدند. یافته ها حاکی از آن بود که مهم ترین شاخص های اهداف در برنامه درسی دانشگاه نسل چهارم عبارت اند از: تعامل و مشارکت کارفرمایان در فرایند تدوین اهداف، توجه به خوداشتغالی و کارآفرینی دانشجویان در تدوین اهداف، تدوین اهداف بر مبنای استانداردها و شایستگی های بین المللی دانشگاه های نسل چهارم، کاربست آموزه های بین رشته ای و فرارشته ای در تدوین اهداف، بهره گیری از دیدگاه های نوآورانه و دانش نوین، کاربست رویکرد آینده پژوهانه و توجه به پاسخ گویی اجتماعی در تدوین هدف های برنامه درسی.

این پژوهش با­هدف ارائه الگوی برنامه درسی برای تحقق رسالت دانشگاه نسل­چهارم با رویکرد کیفی و روش پایه انجام ­شده ­است. نمونه مورد مطالعه بر اساس روش نمونهگیری از نوع ملاکی و بر اساس قاعده رسیدن به حد اشباع در تحقیق کیفی، با حضور 13 نفر از صاحبنظران حوزه برنامه درسی آموزش عالی صورت­گرفت. ابزار پژوهش مصاحبه نیمه ساختار­یافته بود. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از روش کد­گذاری استفاده ­شد. اعتبار داده­ها از طریق بازبینی اعضاء و ممیزخارجی تعیین­گردید. نتایج نشان داد، مبانی فلسفی الگو برنامه درسی رئالیسم اسلامی، عملگرایی، نوعملگرایی و پدیدارشناسی، نظریه اصلی پشتیبان بازسازی­اجتماعی و نظریههای گزینشی شامل شایستگیهای­خاص، پیچیدگی، نومفهومگرایی و پیشرفتگرایی است. به دنبال این یافته­ها برای عناصر برنامه درسی در مجموع 140 مقوله استخراج گردید، برای تعین اعتبار مدل از CVR استفاده ­شد و میزان آن 93.92 صدم محاسبه­ گردید. به طور کلی می­توان گفت جهت بازنگری برنامه درسی­های در جهت پاسخ گویی و رسیدگی به مشکلات آشکار و پنهان جامعه، ارائه الگوی برنامه درسی مبتنی بر مسئولیت­پذیری اجتماعی می­تواند راهگشا­ باشد.